تدوين و گردآورى قرآن يكى از مسائل قابل عنايت و توجّه ، در معارف قرآن‌شناسى ، تاريخ گردآورى و تدوين آن مىباشد كه چگونه و در چه تاريخى جمع‌آورى شده است و نحوهء گردآورى آن چگونه صورت پذيرفته است ؟ شكّ و ترديدى نيست كه قرآن به‌صورت تدريجى در طول 23 سال بر پيامبر عاليقدر اسلام نازل شده است و آن بزرگوار آيات را به مردم بازگو مىنمودند و به كاتبان وحى دستور مىدادند كه آنها را بنويسند . تعداد كاتبان وحى در ادوار مختلف ، متفاوت بوده است و در طول دوران رسالت ، بيش از 40 نفر به ثبت تاريخ رسيده‌اند كه پيش از همه ، عليّ بن ابى طالب ( ع ) و زيد بن ثابت حضور ثابتى داشتند . مفسّرين را اعتقاد بر آن است كه نزول قرآن كريم به دو صورت « دفعى » و « تدريجى » بوده است . دفعى : آن است كه آيات يكباره بر قلب پيامبر اسلام نازل گرديده باشد و كلمهء « انزل » را مشعر بر آن مىدانند ، و با استناد به آيهء شريفهء شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلنَّاسِ « 1 » ( ماه رمضان ، ماهى است كه در آن قرآن براى هدايت مردم نازل گرديده است ) از اين آيه چنين برداشت شده است كه قرآن يكباره تماما در ماه رمضان بر قلب پيامبر خدا ( ص ) نازل شده است ، يا آيهء شريفهء ديگرى كه مىفرمايد : إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ وَ ما أَدْراكَ ما لَيْلَةُ الْقَدْرِ « 2 » ( ما آن را ( قرآن ) در شب « قدر » نازل نموديم . تو چه مىدانى كه فضيلت آن شب تا چه حدّ است ؟ ) چون شب قدر در شبهاى ماه رمضان ، بيشتر احتمال داده مىشده است ، پس نزول قرآن نيز در آن ماه بوده است . يا آيه‌اى كه مىفرمايد : لا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ ، مِنْ قَبْلِ أَنْ يُقْضى إِلَيْكَ وَحْيُهُ « 3 » ( به بازگويى قرآن پيش از آنكه وحى آن بر تو تمام گردد ، تعجيل منما ) اين آيه به پيامبر ( ص ) دريافت‌دارندهء وحى جديد ، دستور مىدهد كه در مورد قرآن عجله مورز ، پيش از آنكه وحى آن بر تو انجام پذيرد . پس او چگونه با قرآن پيش از نزول آن ، تماسّ داشته است ؟ از اين آيه چنين برداشت شده است كه قرآن يكباره ، آن‌هم در ماه رمضان ، به آسمان دنيا نازل ، و از آن جايگاه بر قلب پيامبر خدا نازل شده است كه پيامبر

--> ( 1 ) سوره بقره ، آيه 185 . ( 2 ) سوره القدر ، آيه 1 و 2 . ( 3 ) سوره طه ، آيهء 114 .